«Δίκαιη τιμή για όλους: Η ανάγκη ανασυγκρότησης της αγροδιατροφικής αλυσίδας»

 

Η λειτουργία της αγροδιατροφικής αλυσίδας στη χώρα παρουσιάζει σημαντικές δομικές στρεβλώσεις, οι οποίες έχουν ως αποτέλεσμα τη δυσανάλογη αύξηση της τελικής τιμής των τροφίμων για τον καταναλωτή, χωρίς αντίστοιχο όφελος για τον πρωτογενή παραγωγό. Ενδεικτικά, ο αγρότης-παραγωγός αποκομίζει κατά μέσο όρο ποσοστό που σπανίως υπερβαίνει το 20% της τελικής τιμής που καταβάλλει ο καταναλωτής, γεγονός που καταδεικνύει ότι το μεγαλύτερο μέρος της προστιθέμενης αξίας απορροφάται από τους ενδιάμεσους κρίκους της εφοδιαστικής αλυσίδας.

Η κατάσταση αυτή δεν επιβαρύνει μόνο το εισόδημα των παραγωγών, αλλά ταυτόχρονα μειώνει την αγοραστική δύναμη των καταναλωτών και υπονομεύει τη συνολική αποτελεσματικότητα της αγοράς τροφίμων. Στο πλαίσιο αυτό, καθίσταται αναγκαία η στοχευμένη κρατική παρέμβαση με σκοπό τη διόρθωση των υφιστάμενων ανισορροπιών και τη διαμόρφωση ενός δικαιότερου και πιο διαφανούς συστήματος διακίνησης αγροτικών προϊόντων.

Κεντρικό ρόλο σε αυτή την προσπάθεια μπορεί να διαδραματίσει η ενίσχυση και η ουσιαστική ανασυγκρότηση των αγροτικών συνεταιρισμών, οι οποίοι μπορούν να λειτουργήσουν ως συλλογικοί φορείς διαπραγμάτευσης, μειώνοντας την εξάρτηση των παραγωγών από τους ενδιάμεσους εμπόρους και ασκώντας καθοδική πίεση στις τελικές τιμές. Παράλληλα, η ανάπτυξη καινοτόμων μοντέλων διάθεσης, όπως τα τοπικά δίκτυα παραγωγών–καταναλωτών και τα συστήματα απευθείας διάθεσης προϊόντων, μπορεί να συμβάλει στη συντόμευση της διαδρομής «από το χωράφι στο τραπέζι».

Η αξιοποίηση των ψηφιακών τεχνολογιών και της ηλεκτρονικής αγοράς, μέσω πλατφορμών άμεσης πώλησης και ομαδικών παραγγελιών, προσφέρει επιπλέον δυνατότητες για την παράκαμψη περιττών μεσαζόντων. Στόχος ενός τέτοιου πλαισίου πολιτικής δεν είναι απλώς η μείωση του κόστους για τον καταναλωτή, αλλά η δημιουργία ενός βιώσιμου αγροδιατροφικού συστήματος, στο οποίο ο παραγωγός θα αμείβεται δίκαια και ο καταναλωτής θα έχει πρόσβαση σε ποιοτικά τρόφιμα σε προσιτές τιμές.

Γιάννης Κεφαλάς 

✍️ **Αρθρογράφος & Αναλυτής σε θέματα Δημόσιας Οικονομίας και Διοίκησης

«Γιατί η Ελλάδα χρειάζεται νέους αγρότες και πώς μπορεί να τους προσελκύσει»

 Ο αγροτικός πληθυσμός στη χώρα μας χαρακτηρίζεται διαχρονικά από έντονη δημογραφική γήρανση, γεγονός που συνιστά μία από τις σημαντικότερες διαρθρωτικές αδυναμίες του πρωτογενούς τομέα. Η έλλειψη ανανέωσης των γενεών δεν απειλεί μόνο τη βιωσιμότητα της αγροτικής παραγωγής, αλλά και την επισιτιστική ασφάλεια, τη διατήρηση της υπαίθρου και την ισόρροπη περιφερειακή ανάπτυξη. Καθίσταται, επομένως, επιτακτική η ανάγκη διαμόρφωσης ενός ολοκληρωμένου πλαισίου πολιτικών που θα καταστήσει την αγροτική δραστηριότητα ελκυστική και βιώσιμη επιλογή για τους νέους.

Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν απαιτείται η προσέλκυση νέων στον αγροτικό τομέα, αλλά πώς αυτή μπορεί να επιτευχθεί με ρεαλιστικό και αποτελεσματικό τρόπο. Κεντρικό ρόλο σε αυτή την προσπάθεια διαδραματίζουν τα οικονομικά κίνητρα, τα οποία μπορούν να δοθούν είτε μέσω του εθνικού προϋπολογισμού είτε μέσω ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων. Η ενισχυμένη εισοδηματική στήριξη για νέους αγρότες, σε συνδυασμό με στοχευμένες επιδοτήσεις επενδύσεων εκκίνησης, μπορεί να λειτουργήσει ως βασικός μηχανισμός μείωσης του αρχικού ρίσκου και ενθάρρυνσης της επιχειρηματικής δραστηριότητας στον πρωτογενή τομέα.

Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόσβαση των νέων αγροτών σε παραγωγικούς συντελεστές, και ειδικότερα στη γη. Η αξιοποίηση δημόσιας αγροτικής γης, μέσω μακροχρόνιας μίσθωσης με συμβολικό ή χαμηλό αντίτιμο, θα μπορούσε να αποτελέσει ουσιαστικό εργαλείο διευκόλυνσης της εισόδου νέων ανθρώπων στην αγροτική παραγωγή, μειώνοντας σημαντικά το κόστος εγκατάστασης και επιτρέποντας την ταχύτερη απόσβεση των αρχικών επενδύσεων.

Ιδιαίτερα προβληματική παραμένει, ωστόσο, η πρόσβαση των νέων αγροτών στη χρηματοδότηση. Το τραπεζικό σύστημα αντιμετωπίζει συχνά τον αγροτικό τομέα —και ιδίως τους νέους αγρότες— ως πεδίο υψηλού κινδύνου, με αποτέλεσμα αυξημένα ποσοστά απόρριψης αιτήσεων δανειοδότησης. Στο πλαίσιο αυτό, καθίσταται αναγκαία η ενεργότερη εμπλοκή του κράτους, τόσο μέσω της παροχής εγγυήσεων για μέρος του δανειζόμενου κεφαλαίου (ενδεικτικά έως 50%), όσο και μέσω της διαμόρφωσης ειδικών χρηματοδοτικών εργαλείων προσαρμοσμένων στις ιδιαιτερότητες της αγροτικής δραστηριότητας.

Τα τραπεζικά προϊόντα οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη την πραγματικότητα της αγροτικής παραγωγής, η οποία χαρακτηρίζεται από αβέβαιο και εποχικό εισόδημα, υψηλή έκθεση σε κλιματικούς κινδύνους και έντονες διακυμάνσεις στις τιμές των αγροτικών προϊόντων. Χωρίς ευέλικτους όρους αποπληρωμής, περίοδους χάριτος και μηχανισμούς αντιστάθμισης κινδύνου, η χρηματοδότηση παραμένει στην πράξη απρόσιτη για μεγάλο μέρος των νέων αγροτών.

Συμπερασματικά, η ανανέωση του αγροτικού πληθυσμού δεν μπορεί να επιτευχθεί με αποσπασματικά μέτρα ή μεμονωμένες επιδοτήσεις. Απαιτείται μια συνεκτική και μακροπρόθεσμη στρατηγική που θα συνδυάζει εισοδηματική στήριξη, πρόσβαση σε γη και χρηματοδότηση, καθώς και θεσμικές παρεμβάσεις που θα μειώνουν την αβεβαιότητα και το ρίσκο της αγροτικής δραστηριότητας. Μόνο υπό αυτές τις προϋποθέσεις μπορεί ο πρωτογενής τομέας να αποτελέσει μια πραγματικά ελκυστική επαγγελματική επιλογή για τη νέα γενιά.

Γιάννης Κεφαλάς 

✍️ **Αρθρογράφος & Αναλυτής σε θέματα Δημόσιας Οικονομίας και Διοίκησης