Το αύριο θα είναι το ίδιο με το σήμερα;

 

Μια από τις μεγαλύτερες ιστορικές προκλήσεις του ανθρώπου είναι η εύρεση τρόπου για να καταφέρει να προβλέψει το μέλλον αλλά και να επέμβει σε αυτό. Υπάρχει πράγματι μια πρακτική ώστε να μπορέσουμε να σχηματοποιήσουμε το μέλλον; Το μέλλον χαρακτηρίζεται από υψηλή αβεβαιότητα, τόσο υψηλή που πολλοί θεωρούν το μέλλον μη προβλέψιμο.

Υπάρχει η άποψη η οποία θεωρεί το μέλλον ως ένα άθροισμα τυχαίων γεγονότων χωρίς συνεκτικότητα μεταξύ τους. Πιστεύουν ότι η πορεία των πραγμάτων είναι διαγεγραμμένη, καταργώντας έτσι κάθε δυνατότητα παρέμβασης της ελεύθερης έκφρασης των ατόμων της κοινωνίας.

Εάν σε αυτή την βάση προσπαθήσουμε να προσεγγίσουμε ποιο θα είναι το αυριανό οικονομικό μοντέλο στην χώρα, θα καταλήξουμε ότι αυτό θα εξελιχθεί με μη γραμμικό τρόπο και μη προβλέψιμο λόγω της τυχαιότητας και της συγκυρίας. Στην οικονομία αρκεί μια τυχαία τεχνολογική εξέλιξη να αλλάξει τον τρόπο της παραγωγικής διαδικασίας.

Εδώ να προσθέσουμε το φαινόμενο μαύρος κύκνος «black swan» το οποίο αναφέρεται  σε φαινόμενα τα οποία δεν προσδοκούμε ότι θα εμφανιστούν, προκαλούν ακραίες καταστάσεις και ακραίες επιπτώσεις. Άρα η συχνή εμφάνιση τέτοιων γεγονότων «black swan» προσδίδει μια ασυνέχεια ή μη προβλεψιμότητα στο μέλλον.

Υπάρχει βέβαια και η αντίθετη άποψη ότι το μέλλον μπορεί να προβλεφθεί εάν ανατρέξουμε στο παρελθόν και αναγνωρίσουμε τους ρυθμούς, τα μοτίβα και τις τάσεις με τα οποία εξελίχθηκε η ιστορία.

Στηριζόμενοι λοιπόν στο ιστορικό παρελθόν μπορούμε να αντλήσουμε τις κατάλληλες πληροφορίες για να σχηματοποιήσουμε το μέλλον. Οι θεσμοί, η κοινωνία, ο πολιτισμός είναι χτισμένα πάνω στα γεγονότα του παρελθόντος. Αυτό το διαμορφωμένο από το παρελθόν παρόν θα οδηγήσει σε ένα παρόμοιο μέλλον, αφού η ιστορία τείνει να επαναλαμβάνεται. Πιθανόν να μην μπορέσουμε να προβλέψουμε το μέλλον αλλά στην καλύτερη περίπτωση μετά από την γνώση της ιστορίας θα βρούμε εκείνα τα εργαλεία με τα οποία θα καταφέρουμε να διαχειριστούμε τα αρνητικά γεγονότα που ενδεχομένως προκύψουν ώστε να περιορίσουμε της αρνητικές συνέπειες.

Τα κείμενα αποτελούν προσωπικές σκέψεις και προτάσεις.

 Γιάννης Κεφαλάς

Πέντε σενάρια για την Ελλάδα έως το 2035 και το πιο πιθανό σενάριο να συμβεί.

 

Οι αναμενόμενες εξελίξεις στα βασικά μεγέθη της κοινωνίας και της οικονομίας σκιαγραφούνται σε πέντε σενάρια. Το αφετηριακό, το ευνοϊκό το σταδιακής προσαρμογής το μη βιώσιμο και το δυσμενές. Το αφετηριακό σενάριο υπολογίστηκε με την χρήση του ιστορικού μέσου όρου της ετήσιας μεταβολής σε διάφορες μεταβλητές και με βάση αυτό πραγματοποιείται εκτίμηση για το πώς θα εξελιχθούν τα υπόλοιπα σενάρια.

Εκτιμώ ότι το πιο πιθανό σενάριο να συμβεί είναι το σενάριο σταδιακής προσαρμογής διότι προσφέρει την καλύτερη προσέγγιση  του μέλλοντος της ελληνικής οικονομίας. Οι βασικοί τομείς του παρουσιάζονται στην συνέχεια.

Στην κλιματική αλλαγή η Ελληνική κοινωνία θα προσαρμοστεί αργά και σταδιακά στην πράσινη ολοκλήρωση λόγω έλλειψη τεχνολογίας και της τάσης του πληθυσμού να θέτει βραχυπρόθεσμους στόχους.

Ο γεωπολιτικός κίνδυνος παραμένει υπαρκτός αλλά σταδιακά μέσα από πολυμερείς συμφωνίες θα μειωθεί.

Στην υγεία και στην πληθυσμιακή εξέλιξη ο αργός ρυθμός τεχνολογικής προόδου δίνει μια σταδιακή προσαρμογή στα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης. Επίσης το φαινόμενο της γήρανσης του πληθυσμού δεν δύναται να αντιστραφεί μέχρι το 2035.

Στην κοινωνία και στο πολιτιστικό υπόβαθρο υπάρχει μια σχετική αισιοδοξία στις προσδοκίες των πολιτών για το μέλλον. Οι θεσμοί κερδίζουν σταδιακά την εμπιστοσύνη των πολιτών.

Στην πολιτική ο δείκτης της εξέλιξης του πλήθους της μεσαίας τάξης βαίνει μειούμενος επειδή το κράτος δεν θα λάβει κατάλληλες και στοχευμένες μεταρρυθμίσεις.

Στην Διακυβέρνηση λόγω του αποτελεσματικού τρόπου που ασκείται υπάρχει δυνατότητα σταδιακής προσαρμογής του κλίματος της πολιτικής αστάθειας, της αναποτελεσματικότητας, της μείωσης του κράτους δικαίου, της σταθεροποίηση της διαφθοράς.

Τέλος στην οικονομία υπάρχει επενδυτικό κενό και απαιτείται σταδιακά οι κυβερνήσεις να προχωρήσουν σε δομικό μετασχηματισμό ώστε να καταστεί η χώρα φιλόξενο μέρος για επενδύσεις.

Τα κείμενα αποτελούν προσωπικές σκέψεις και προτάσεις.

 Γιάννης Κεφαλάς

Κλιματική αλλαγή και τα πιθανά σενάρια έκβασης (ευνοϊκό σενάριο, σενάριο σταδιακής προσαρμογής, ένα μη βιώσιμο σενάριο και ένα δυσμενές σενάριο)

 

Θα προσπαθήσουμε να σχηματοποιήσουμε το μέλλον της ελληνικής οικονομίας για τα επόμενα χρόνια, με την χρήση των σεναρίων. Θα λάβουμε ως προκαθορισμένο στοιχείο δηλαδή ως μια αναπόφευκτη τάση τον εξωγενή παράγοντα της Κλιματικής αλλαγής.

Με τον όρο κλιματική αλλαγή εννοούμε την παγκόσμια αύξηση της μέσης θερμοκρασίας του πλανήτη λόγω της αύξησης των εκπομπών άνθρακα ως κύριο λόγο, η οποία οδηγεί και σε αύξηση της συχνότητας και της έντασης των ακραίων κλιματικών φαινομένων. Οι επιπτώσεις της Κλιματικής αλλαγής στο δικό μας χώρο εκτιμάται θα επηρεάσουν σε διαφορετική ένταση τομείς της οικονομίας όπως την γεωργία, την ενέργεια, τον τουρισμό.

 Η δημιουργία και προετοιμασία ενός ευνοϊκού σεναρίου για την ελληνική οικονομία θα περιλαμβάνει την κλιματική αλλαγή και τα ζητήματα της οικονομίας. Η κλιματική αλλαγή σε ένα ευνοϊκό σενάριο θα έχει ήπια ένταση ενώ τα ακραία καιρικά φαινόμενα θα είναι περιορισμένης έντασης και συχνότητας. Οι επιπτώσεις στο περιβάλλον,
στο οικοσύστημα θα είναι μικρές και ελεγχόμενες. Απαραίτητη  προϋπόθεση είναι ότι η πολιτική που έχει ήδη σχεδιαστεί για τον περιορισμό της κλιματικής αλλαγής μέσω της μείωσης των εκπομπών άνθρακα θα έχει εφαρμοστεί καθολικά σε παγκόσμιο επίπεδο.

Η ελληνική πολιτεία θα λάβει τα απαραίτητα μέτρα με την ενίσχυση των επενδύσεων σε τομείς που επηρεάζονται από την Κλιματική αλλαγή. Επίσης θα υπάρξει η ενσωμάτωση της κλιματικής αλλαγής στο αναπτυξιακό μοντέλο της χώρας, χωρίς να απαιτείται η αλλαγή του μοντέλου ανάπτυξης. Τέλος η κλιματική αλλαγή μπορεί να προσφέρει και κάποιες ευκαιρίες ανάπτυξης σε τομείς όπως η ενέργεια (Ηλιακά πάρκα) και στον τουρισμό (επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου).

Ένα σενάριο σταδιακής προσαρμογής θα περιλαμβάνει ως δεδομένο ότι η κλιματική αλλαγή έχει μέτρια προς μεγάλη ένταση εκδήλωσης των φαινομένων της. Σε αυτή την περίπτωση οι επιπτώσεις θα είναι μέτριες και θα επηρεάσουν άμεσα και έμμεσα παραγωγικούς κλάδους της χώρας.

Η πολιτεία θα πρέπει να αυξήσει σημαντικά τις δαπάνες ώστε να περιορίσει τις επιπτώσεις αλλά περισσότερο να προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες. Νέα σχέδια και νέα πρότυπα παραγωγής πρέπει να εφαρμοστούν ώστε να υπάρξει προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή.

Το μη βιώσιμο σενάριο για την ΚΑ θα περιλαμβάνει ως δεδομένο ότι η ΚΑ τα επόμενα χρόνια θα έχει μεγάλη ένταση, δεν θα επιβραδυνθεί λόγω προληπτικών μέτρων και θα εκδηλωθεί με πολύ έντονα φαινόμενα και μεγάλης συχνότητας και διάρκειας. Οι επιπτώσεις θα είναι πολύ σοβαρές και πολύ δύσκολα ανατρέψιμες. Δεν θα υπάρξουν περιθώρια ούτε για ενσωμάτωση ούτε για προσαρμογή της οικονομίας και της κοινωνίας. Θα περιοριστεί σημαντικά η δυνατότητα ικανοποίησης των αναγκών της παρούσας γενεάς ενώ θα διακυβευτεί αρνητικά η ικανότητα των μελλοντικών γενεών να ικανοποιήσουν τις δικές τους ανάγκες. Το αναπτυξιακό μοντέλο της οικονομίας θα υποστεί σοβαρό πλήγμα αφού οι τομείς που το στηρίζουν όπως η γεωργία, η ενέργεια, ο τουρισμός θα πληγούν ανεπανόρθωτα. Η εσωτερική μετανάστευση θα ενταθεί, ενώ η έλλειψη νερού, η καταστροφή καίριων υποδομών θα δημιουργήσει ζητήματα κοινωνικής συνοχής και δημόσιας υγείας.

Στο δυσμενές σενάριο οι επιπτώσεις θα είναι ολοκληρωτικές και μη αναστρέψιμες. Η ελάχιστη παραγωγή σοδειάς και η έλλειψη διαθέσιμου πόσιμου νερού, θα αυξήσουν την θνησιμότητα και θα πλήξουν την ποιότητα ζωής. Η οικονομία και το ΑΕΠ της χώρας θα συρρικνωθούν τόσο ώστε θα πληγεί η ευημερία της κοινωνίας.

Η μελλοντική εξέλιξη της κλιματικής αλλαγής καθώς και το εύρος των επιπτώσεων της, παραμένουν σε σημαντικό βαθμό αβέβαιες. Όμως το βέβαιο είναι ότι η πολιτεία οφείλει να έχει λάβει έγκαιρα μέτρα αντιμετώπισης και ομαλής προσαρμογής.

Τα κείμενα αποτελούν προσωπικές σκέψεις και προτάσεις.

 Γιάννης Κεφαλάς

Πως συνδέεται η ενόραση του μέλλοντος με την άσκηση πολιτικής

 

Η ανάγκη του ανθρώπινου είδους να προετοιμάζεται για την επόμενη ημέρα και να μπορεί να λαμβάνει σωστές και γρήγορες αποφάσεις σε απαιτητικούς καιρούς με τεράστια αβεβαιότητα, είναι ο οραματισμός του μέλλοντος, η ενόραση. Η παραπάνω διαδικασία λήψης αποφάσεων για τα εναλλακτικά μέλλοντα, είναι άσκηση πολιτικής. Είναι η ύπαρξη της άρρηκτης σχέσης της ενόρασης του μέλλοντος με την άσκηση πολιτικής. Αυτή η σχέση αναλύεται στις παρακάτω μορφές :

α)  Ενόραση του μέλλοντος με την άσκηση σεναρίων.

Η μέθοδος πρόβλεψης των σεναρίων μέσα από μια σειρά ειδικών χρήσεων, προτρέπουν ένα σύστημα να γίνει περισσότερο ευέλικτο και ανθεκτικό για να αντιμετωπίσει την αβεβαιότητα του μέλλοντος. Η ανάπτυξη σεναρίων προσφέρει στη χάραξη πολιτικής :

1)    Σημαντική πληροφόρηση ενημερώνοντας για τις τάσεις, τους κινδύνους, τις κοινωνικές ανησυχίες και τις ευκαιρίες του συστήματος.

2)    Αδυναμίες ή προτερήματα του συστήματος

3)    Καθορίζει τα είδη και το περιεχόμενο των πολιτικών

4)    Συμβολικό χαρακτήρα καταδεικνύοντας μια ευρύτερη τάση. 

β) Ενόραση του μέλλοντος με τον ρόλο της κοινωνίας και των ασκούντων πολιτική.

Ο προσανατολισμός της κοινωνίας και των ασκούντων πολιτική είναι σε θέση να επηρεάσει το μέλλον επειδή λόγω της αυξανόμενης αβεβαιότητας τα άτομα δίνουν περισσότερη προσοχή σε ζητήματα που συμβαίνουν βραχυπρόθεσμα. Αυτή η τάση οδηγεί τους φορείς της πολιτικής να χαράσσουν πολιτική για βραχυπρόθεσμα θέματα, ενώ και τα μακροπρόθεσμα ζητήματα, εξίσου σημαντικά, τίθενται σε κίνδυνο λόγω μη χάραξης πολιτικής για αυτά.

Συνοψίζοντας καταλήγουμε ότι τα σενάρια έχουν την δυνατότητα να διαμορφώνουν σε ένα βαθμό το μέλλον αλλά θα πρέπει να διεξάγονται με κριτήριο το συλλογικό συμφέρον και όχι ως εργαλεία για την υπεράσπιση πολιτικών.

Τα κείμενα αποτελούν προσωπικές σκέψεις και προτάσεις.

Γιάννης Κεφαλάς