Ανίσχυροι να ασκήσουμε τα κυριαρχικά μας δικαιώματα

 

Η Τουρκία έχει υιοθετήσει το εύρος των δώδεκα (12) ναυτικών μιλίων ως όριο των χωρικών της υδάτων τόσο στον Εύξεινο Πόντο όσο και στη Μεσόγειο Θάλασσα, ασκώντας στην πράξη ένα δικαίωμα που απορρέει από το διεθνές δίκαιο της θάλασσας. Αντιθέτως, η Ελλάδα, μολονότι διαθέτει το ίδιο απολύτως κυριαρχικό δικαίωμα βάσει της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), δεν προχώρησε για δεκαετίες στην επέκταση των χωρικών της υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια στο σύνολο της επικράτειάς της.

Μόλις το 2021, η ελληνική πολιτεία προέβη μερικώς στην άσκηση αυτού του δικαιώματος, επεκτείνοντας τα χωρικά ύδατα στα 12 ναυτικά μίλια στο Ιόνιο Πέλαγος και έως το νότιο άκρο της Πελοποννήσου. Ωστόσο, το κρίσιμο ζήτημα του Αιγαίου Πελάγους παραμένει άλυτο. Η επίσημη θέση της ελληνικής κυβέρνησης είναι ότι η επέκταση των χωρικών υδάτων στο Αιγαίο αποτελεί αναφαίρετο κυριαρχικό δικαίωμα, το οποίο η Ελλάδα διατηρεί και δύναται να ασκήσει «όποτε και όπως κρίνει σκόπιμο».

Η θέση αυτή, όμως, εγείρει σοβαρά ερωτήματα από τη σκοπιά της διεθνούς πρακτικής και της πολιτικής στρατηγικής. Στη διεθνή έννομη τάξη, η συστηματική μη άσκηση ενός δικαιώματος ενδέχεται, σε βάθος χρόνου, να αποδυναμώσει τη θέση του δικαιούχου κράτους, ιδίως όταν τρίτα κράτη αμφισβητούν εμπράκτως ή ρητορικά την ισχύ του. Στην περίπτωση της Ελλάδας, η κύρια αιτία αυτής της παρατεταμένης αναβλητικότητας υπήρξε ο φόβος αντίδρασης της Τουρκίας, και συγκεκριμένα η απειλή casus belli που έχει διακηρύξει η τουρκική Εθνοσυνέλευση από το 1995.

Αντί, ωστόσο, η Ελλάδα να αντιμετωπίσει το casus belli ως μια κατάφωρη παραβίαση των αρχών του διεθνούς δικαίου και να επενδύσει μακροπρόθεσμα στην ενίσχυση της πολιτικής, διπλωματικής και στρατηγικής της προετοιμασίας για την άσκηση των 12 ναυτικών μιλίων στο Αιγαίο, φαίνεται να αναλώνει σημαντικό μέρος της διπλωματικής της ενέργειας στην προσπάθεια να πείσει την Τουρκία να άρει την απειλή αυτή, ενδεχομένως μέσω ανταλλαγμάτων.

Μια τέτοια στάση προσομοιάζει περισσότερο με τη συμπεριφορά ενός κράτους που αισθάνεται περιορισμένο ή ανίσχυρο να ασκήσει τα κυριαρχικά του δικαιώματα, παρά με εκείνη ενός κράτους που βασίζει τη στρατηγική του στη διεθνή νομιμότητα, τη θεσμική συνέπεια και τη σταθερή υπεράσπιση των δικαίων του.

Γιάννης Κεφαλάς 

✍️ **Αρθρογράφος & Αναλυτής σε θέματα Δημόσιας Οικονομίας και Διοίκησης